Een vrijdagmiddag in november. Plaats van handeling is een locatie in Orvelte, Drenthe. Komend weekend ga ik een trainingsgroep ‘Creatieve Communicatie’ leiden.
Zestien deelnemers hebben zich ingeschreven. Acht mannen, acht vrouwen. Leeftijden tussen 20 en 40 jaar. Zo op het eerste gezicht een vrij jonge, gemixte en evenwichtige groep. Ideaal om dynamiek en creativiteit in te zetten.
Om drie uur start training. Het is nu half drie. De groep is willekeurig samengesteld. Men kent elkaar niet. Ieder heeft zich individueel aangemeld. Uit de inschrijvingsformulieren merk ik op dat vooral ‘persoonlijke groei’ en ‘verantwoordelijkheid nemen voor het eigen volwassen leven’ hoog in het vaandel staan.
Eén voor één komen de deelnemers aan. Ik begroet ze en heet hen welkom. Zij zoeken een plek in het trainingslokaal en gaan op speciale zitkussens zitten die op de vloer zijn geplaatst. Het is bijna drie uur. Ik vind het spannend en ben best zenuwachtig. Ik vermoed dat de deelnemers dat ook zijn.
Ik besef mij dat het belangrijk is dat de deelnemers zich veilig en welkom voelen. Een vorm van laagdrempelig kennismaken met elkaar is nodig. Die kennismaking moet qua vorm niet te zwaar zijn, maar wel actief. Zo wil ik proberen energie en verbinding te creëren. En ik wil de deelnemers een eerste uitdagende prikkel meegeven, zodat men meteen voelt waar het in dit weekend om draait.
Wat ik niet wil is het veel te veel gebruikte ‘kennismakingsrondje’ (Hoe heet je?, Waar kom je vandaan? Wat doe je? Enz.). Dat is meestal saai, duurt lang en levert niet echt energie op.
Drie uur. Iedereen is er.
Ik begin de sessie en zeg: “Welkom allemaal. Ik ben Jan Witkamp, jullie trainer dit weekend. Fijn dat jullie er zijn!”
En ik ga achterover zitten………….
Stilte…….. Een ongemakkelijke sfeer ontstaat. De groepsleden kijken om zich heen, niemand weet wat te doen. Men wacht. Wie gaat wat doen? Dat is het startpunt: communicatie ontstaat uit chaos.
De stilte duurt: één minuut, twee minuten. Er ontstaat een spanning in de groep. Niemand zegt iets. Totdat, na een minuut of vijf, Harrie, de jongste deelnemer, opstaat en zegt: “Ik vind dit wel moeilijk hoor! Stilte.”
Waarop Jan zich vooroverbuigt zegt: “Dan heb je een probleem!” Vervolgens gaat Jan weer achterover zitten…………
Stilte en spanning zijn onderdeel van deze training. Harrie’s opmerking is de echte start van het weekend: een eerlijk gedeelde ervaring. Harry stelt zich in die stilte en spanning heel kwetsbaar op!
De groep leert: communicatie is ook ongemakkelijkheid, stilte, aarzeling.
De stilte duurt voort. Weer vijf minuten lang of wel langer. De spanning wordt steeds hoger.
Klaartje, een jonge moeder van drie kinderen, zegt: “Ik krijg het er benauwd van. Van die stilte. Mijn adem stokt. Dit voelt heel onprettig.”
Waarop Jan zich weer vooroverbuigt en zegt: “Stilte heeft functie.”
En Jan gaat weer achterover zitten……………………
De spanning in de groep, die natuurlijk nog een groep moet worden, wordt om te snijden. De stilte duurt voort. Enkele groepsleden beginnen te zuchten en te steunen. Irene snikt zachtjes.
Job, een lange man met brede schouders, baard en zachte donkere stem staat op en zegt: “Jongens, dit is niks zo! Hier ben ik in ieder geval niet voor gekomen. Laten we wat gaan doen. Laten we in beweging komen. Laten we tikkertje spelen of zo.”
Jan leunt iets naar voren en zegt:“Goed idee! Sta allemaal op en probeer zoveel mogelijk van je groepsgenoten aan te tikken. Maar probeer tegelijk te voorkomen dat jijzelf wordt aangetikt.”
Binnen een mum van tijd is de hele groep in beweging. Wel anderen aantikken en zelf niet aangetikt worden is een hele toer. Allen bewegen intens, gebruiken de hele ruimte van de zaal. De spanning in de groep slaat om in opwinding en enthousiasme. Er wordt geluid gemaakt en veel gelachen.
Na een paar minuten stoppen we met tikkertje. Alle leden van de groep hijgen uit en gaan wat drinken. Daarna neemt ieder weer plaats op zijn/haar zitkussen en spreken we deze korte sessie na.
Jan maakt een start. “Ik heb in de inschrijvingsformulieren gelezen dat jullie, ieder op je eigen manier, uit bent op ‘persoonlijke groei’ en ‘verantwoordelijkheid nemen voor het eigen volwassen leven’. Klopt dit?”
Allen beamen dit spontaan.
Jan vervolgt: “Ik vermoed ook dat ieder van jullie, ook op ieders eigen manier, een verwachting hadden hoe dit weekend zou starten. Zo van: er is een programma, er is begeleiding, er wordt voor ons gezorgd via een verantwoorde programma-opbouw en introductie, enz. Klopt dit ook?”
Weer beamen de groepsleden dit.
Jan: “Welnu, die behoefte aan aangeboden structuur en verzorging strookt naar mijn gevoel niet met jullie wens naar persoonlijke groei en verantwoordelijkheid nemen voor jezelf en je eigen leven.
Creatief communiceren ontstaat door zelf ontdekken en doen. Vanuit de chaos van de stilte ontstaat structuur en helderheid. Vanuit de chaos en de stilte ontstaat de behoefte om verantwoording te nemen, wat niets anders is dan antwoord geven: op jezelf, de ander en de ontstane situatie. Dat kan enkel door actie te ondernemen. Daarin hebben we als groep geoefend. Vanavond gaan we daarmee verder en maken we nader kennis met elkaar.”
Spontaan kwamen er enkele reacties. “
Irene: “De start was wel wennen, maar gaf me ook meteen het inzicht dat ik me vaak afwachtend opstel in plaats van zelf vorm te geven aan wat ik wil.”
Job: “Ik ergerde mij op goed moment wild aan die gespannen stilte. De kramp sloeg toe in mijn lijf. Daar wilde ik van af. Toen we tikkertje gingen spelen loste die kramp zich op.”
Harrie: “Nooit geweten dat stilte zo veel verhaal in zich heeft.”
Jan sluit de sessie af: “Ik wens jullie een aangenaam verblijf hier en een smakelijke maaltijd straks.”
